verklaring:
Familienaam op basis van de Friese voornaam Wyme, een verkorte vorm van een Germaanse
persoonsnaam met het element wîh (wig) = 'strijd' gevolgd door een een tweede lid dat met de
letter -m- begint, bijvoorbeeld mar = 'vermaard': Wimer < Wigmar; ook een verkorting van een
Werin-naam als Werinbold tot Wimold tot Wime/Wyme is mogelijk.
naamsvermeldingen en literatuurreferenties:
[Winkler-1898, p 442].
inga
Dit is de Fries-Groningse pendant van de Oostnederlandse -ing-vorm met een -a-flexie (vgl. -a
en -ing). De naam Eelco Heringa kan als volgt worden uitgelegd: Eelco, een van de personen (
zonen) van de clan (familie) van Hero.
Nadat -a-verbuiging grammaticaal in het Fries niet meer werd toegepast, bleef men de uitgang
-inga bij de vorming van achternamen gebruiken. Deze werden nu echter niet meer alleen van
voornamen afgeleid, maar ook van toponiemen (Muntinga < Muntendam of Termunten) en beroepsaanduidingen
(Smedinga < smid).
Evenals bij andere -a- naam types werden vanaf de middeleeuwen -(i)nga-namen
op het huis en land van de betreffende families overgedragen. Het was niet ongebruikelijk
dat nieuwe bewoners vervolgens ook de naam overnamen, zodat de betekenis ervan eigenlijk
veranderde: Heringa = wonend op het Heringa- goed. Dit werd soms benadrukt door toevoeging
van het voorzetsel van (Van Goinga, Van Idsinga).
In 1947 bestonden er nog ongeveer 700 verschillende -nga-namen, waarvan 435 -inga-namen, 265 -
enga-namen en een paar andere vormen (Banga, Donga). Deze namen werden door 53.400 personen
gedragen, dat is 0,56% van de Nederlandse bevolking. In Friesland door iets meer dan 16.000 en
in Groningen door iets minder dan 16.000 personen, wat in beide provincies overigens goed is
voor 3,56%. De verhouding tussen het totale aantal -inga- en -enga-naamdragers in Nederland was
40.800 : 12.100. In Friesland kwam de uitgang -enga meer voor dan in Groningen (4.100 : 3.750)
en de uitgang -inga iets minder (11.800 : 12.050).
Enkele verkorte en afgezwakte vormen zijn namen op -iga/-ega (Gosliga, Sonnega) en -ia/-ja/-je
(Runia, Wijnja, Makkinje).
Ebeling-1993, p 99.
"Een tweede subtype onder de zogenaamde Friese -a-namen vormen de fn.
op -inga. Ook het prototype hiervan heeft een antroponymische basis, gevormd als deze namen
oorspronkelijk zijn uit (a) een roepnaam, (b) het bekende, in diverse Germaanse talen
productieve achtervoegsel -ing/-ung ter aanduiding van het behoren bij een persoon of groep van
personen, en (c) de uitgang -a van de tweede naamval meervoud.
Het -inga-type is in de loop van de tijd zeer productief geweest en omvat derhalve ook vele analogievormen op niet-
antroponymische basis
Een spellingsvariant van de indifferente -i-klank in -ing is -eng. Als resultaat van een verkorte
uitspraak van -inga/-enga onder bepaalde condities zijn er verder
nog enkele varianten op -nga, -iga, -ega, -ia, -ja, -je." (p 144.).
Ook binnen de groep van de beroepsnamen is -inga produktief. "Het basiswoord in dergelijke formaties omschrijft in
verreweg de meeste gevallen geen beroep maar een karakteristiek voorwerp uit een bedrijf of
beroep. Dit metonymisch taalgebruik kan trouwens niet los worden gezien van een bepaald
verschijnsel in de woordvorming."
Nl. eensyllabig basiswoord, vooral bij -stra en -inga afleidingen. "Deze eensylabige woorden
zijn kennelijk gemakkelijker onder de met beroepen samenhangende voorwerpen te vinden dan
bij de beroepaanduidingen zelf. Welke invloed de woordvorming in dit kader inderdaad op
de woordkeuze heeft, is uiteindelijk echter moeilijk te traceren. De uit één lettergreep
bestaande basis speelt namelijk ook bij de beroepsnamen op -ma de voornaamste rol, terwijl
algemeen gesproken tweesyllabige bases bij de woordvorming van dit type geenszins als hinderlijk worden ervaren."
H. Feenstra, 'De ontfriesing van Groningerland nogmaals bekeken', in: DMB 43 (1991), p 25.
Winkler-1877, p 252-275.
Uit de databank met familienamen van het Meertens Instituut (www.meertens.knaw.nl):
Wijmenga
verklaring:
Familienaam op basis van de Friese voornaam Wyme, een verkorte vorm van een
Germaanse persoonsnaam met het element wîh (wig) = 'strijd' gevolgd door een
een tweede lid dat met de letter -m- begint, bijvoorbeeld mar = 'vermaard':
Wimer < Wigmar; ook een verkorting van een Werin-naam als Werinbold tot Wimold
tot Wime/Wyme is mogelijk.
naamsvermeldingen en literatuurreferenties: [Winkler-1898, p 442].
kenmerken:
patroniem adresnaam
Veel voornamen die aan de basis van patroniemen liggen worden verklaard in de
Nederlandse Voornamen Databank
specifieke componenten:
inga
varianten:
Wijminga.
Aantal naamdragers bij de volkstelling van 1947 volgens het Nederlands
Repertorium van Familienamen:
Reageren kan. U kunt een e-mail versturen naar genealogie@wijmenga.com